وقتی وارد صفحه خرید و فروش ارز دیجیتال میشوید، قیمت نهایی معامله فقط به عددی که روی صفحه میبینید وابسته نیست؛ وضعیت دفتر سفارشات یا Order Book هم میتواند روی نحوه اجرای سفارش اثر بگذارد.
دفتر سفارشات نشان میدهد چه سفارشهایی برای خرید و فروش ثبت شدهاند و چه مقدار نقدینگی در قیمتهای مختلف وجود دارد. شناخت این بخش کمک میکند بفهمید چرا سفارشها با قیمت متفاوت اجرا میشوند و چرا مفاهیمی مثل اسپرد، اسلیپیج، Taker و Maker به دفتر سفارشات مرتبط هستند.
دفتر سفارشات چیست؟
دفتر سفارشات ارز دیجیتال فهرستی از سفارشهای خرید و فروش باز در یک بازار معاملاتی است. این دفتر معمولاً بهصورت لحظهای بهروزرسانی میشود و نشان میدهد کاربران حاضرند یک دارایی را در چه قیمتهایی بخرند یا بفروشند.
به زبان ساده، دفتر سفارشات مثل یک لیست زنده از عرضه و تقاضاست. در یک سمت، سفارشهای خرید قرار دارند و در سمت دیگر، سفارشهای فروش دیده میشوند. وقتی شما در یک صرافی سفارش ثبت میکنید، سفارش شما ممکن است وارد دفتر سفارشات شود یا بلافاصله با سفارشهای موجود تطبیق پیدا کند. این موضوع به نوع سفارش، قیمت انتخابی، حجم سفارش و شرایط بازار بستگی دارد.
Bid و Ask در دفتر سفارشات چه معنی دارند؟
برای خواندن دفتر سفارشات، ابتدا باید دو مفهوم پایه را بشناسید: Ask و Bid
Bid به سفارشهای خرید گفته میشود؛ یعنی قیمتهایی که خریداران حاضرند برای خرید یک ارز دیجیتال پرداخت کنند. بالاترین قیمت خرید موجود در دفتر سفارشات معمولاً Best Bid نامیده میشود.
Ask به سفارشهای فروش گفته میشود؛ یعنی قیمتهایی که فروشندگان حاضرند دارایی خود را در آن قیمت بفروشند. پایینترین قیمت فروش موجود در دفتر سفارشات معمولاً Best Ask نامیده میشود.
اختلاف بین Best Bid و Best Ask همان چیزی است که معمولاً به آن اسپرد گفته میشود. برای درک بهتر این مفهوم، میتوانید مقاله «اسپرد چیست و چه اثری روی معامله دارد؟» را مطالعه کنید.
دفتر سفارشات چگونه کار میکند؟
صرافیها معمولاً از یک موتور تطبیق سفارش استفاده میکنند. وظیفه این سیستم، پیدا کردن سفارشهای خرید و فروش سازگار با یکدیگر است.
فرض کنید پایینترین سفارش فروش یک ارز روی ۱۰ دلار قرار دارد. اگر سفارش خرید Market ثبت کنید، صرافی معمولاً سفارش شما را با بهترین قیمتهای فروش موجود تطبیق میدهد. اگر در همان قیمت حجم کافی وجود داشته باشد، معامله ممکن است تقریباً در همان محدوده انجام شود.
اما اگر حجم سفارش زیاد باشد، ممکن است فقط بخشی از سفارش در قیمت ۱۰ دلار اجرا شود و باقی سفارش با قیمتهای بالاتر تطبیق پیدا کند. برای مثال، اگر فقط ۳۰ واحد در قیمت ۱۰ دلار موجود باشد و باقی حجم در قیمتهای ۱۰.۰۵ و ۱۰.۱۰ دلار قرار داشته باشد، میانگین قیمت خرید شما ممکن است بالاتر از چیزی باشد که ابتدا انتظار داشتید.
در مقابل، اگر سفارش Limit ثبت کنید، قیمت موردنظر خود را مشخص میکنید. سفارش شما ممکن است وارد دفتر سفارشات شود و منتظر بماند تا بازار به آن قیمت برسد. البته اگر سفارش Limit با قیمتهای موجود همان لحظه قابل تطبیق باشد، ممکن است فوراً اجرا شود.
عمق بازار چیست و چرا اهمیت دارد؟
عمق بازار یا Market Depth به حجم سفارشهای خرید و فروش در قیمتهای مختلف دفتر سفارشات اشاره دارد. هرچه حجم سفارشها در قیمتهای نزدیک به قیمت فعلی بیشتر باشد، معمولاً آن بازار نقدینگی بیشتری دارد.
بازاری که عمق بیشتری دارد، معمولاً برای اجرای سفارشهای بزرگتر شرایط بهتری فراهم میکند. در مقابل، اگر دفتر سفارشات کمعمق باشد، حتی یک سفارش متوسط هم ممکن است چند سطح قیمتی را مصرف کند و باعث شود قیمت نهایی معامله با انتظار کاربر تفاوت داشته باشد.
البته عمق بازار همیشه ثابت نیست و در زمان اخبار، نوسانات شدید یا کاهش فعالیت معاملهگران ممکن است سریع تغییر کند.
ارتباط دفتر سفارشات با Maker و Taker
دفتر سفارشات نقش مهمی در تشخیص Maker و Taker دارد؛ دو مفهومی که در بسیاری از صرافیها روی ساختار کارمزد اثر میگذارند.
در حالت کلی، اگر سفارش شما وارد دفتر سفارشات شود و بلافاصله اجرا نشود، معمولاً در نقش Maker قرار میگیرید؛ چون سفارش شما به نقدینگی بازار اضافه کرده است. اما اگر سفارش شما فوراً با سفارشهای موجود تطبیق پیدا کند، معمولاً Taker محسوب میشوید؛ چون از نقدینگی موجود استفاده کردهاید.
با این حال، نوع سفارش بهتنهایی تعیینکننده نیست. سفارش Limit همیشه Maker نیست. اگر یک سفارش Limit با قیمتی ثبت شود که همان لحظه با سفارشهای موجود قابل تطبیق باشد، ممکن است فوراً اجرا شود و از نظر صرافی در نقش Taker محاسبه شود.
برای آشنایی کاملتر با این موضوع، مقاله « مقاله «Maker و Taker چیست و چه تأثیری روی کارمزد دارد؟» گزینه مناسبی برای مطالعه بعدی است. برای کاربرانی که معاملات پرتکرار دارند، شناخت Maker و Taker میتواند مقدمهای برای بررسی ساختار کارمزد صرافی و مفاهیمی مثل برگشت کارمزد باشد.
دفتر سفارشات چه ارتباطی با اسپرد و اسلیپیج دارد؟
دفتر سفارشات مستقیماً روی دو مفهوم مهم اثر میگذارد: اسپرد و اسلیپیج.
اسپرد زمانی شکل میگیرد که بین بهترین سفارش خرید و بهترین سفارش فروش فاصله وجود داشته باشد. در بازارهای پرنقدینگی، این فاصله معمولاً کمتر است. اما در بازارهای کمعمق یا کممعامله، اسپرد میتواند بیشتر شود.
اسلیپیج زمانی رخ میدهد که سفارش کاربر در قیمتی متفاوت از انتظار اجرا شود. این اتفاق معمولاً در سفارشهای Market، سفارشهای بزرگ، بازارهای کمنقدینگی یا زمانهای پرنوسان بیشتر دیده میشود. برای شناخت دقیقتر این ریسک، مطالعه مقاله «اسلیپیج چیست؟» میتواند کمککننده باشد.
جدول تصمیمگیری سریع درباره دفتر سفارشات
مفهوم | توضیح ساده | چه زمانی مهمتر میشود؟ |
Order Book | فهرست سفارشهای خرید و فروش باز در صرافی | هنگام بررسی عرضه، تقاضا و نقدینگی لحظهای بازار |
Bid | قیمتهایی که خریداران برای خرید دارایی پیشنهاد میدهند | هنگام فروش دارایی یا بررسی قدرت خریداران |
Ask | قیمتهایی که فروشندگان برای فروش دارایی پیشنهاد میدهند | هنگام خرید دارایی یا بررسی فشار فروش |
Spread | فاصله بین بهترین قیمت خرید و بهترین قیمت فروش | هنگام ورود و خروج سریع از معامله |
Market Depth | حجم سفارشها در قیمتهای مختلف دفتر سفارشات | هنگام ثبت سفارشهای بزرگ یا معامله در بازارهای کمنقدینگی |
Slippage | تفاوت بین قیمت مورد انتظار و قیمت اجرای نهایی سفارش | هنگام استفاده از سفارش Market، ثبت سفارش بزرگ یا معامله در بازار کمنقدینگی |
اشتباهات رایج درباره دفتر سفارشات
قیمت لحظهای همیشه قیمت اجرای نهایی نیست.
قیمت نهایی معامله به حجم سفارش، نقدینگی، نوع سفارش و وضعیت دفتر سفارشات بستگی دارد.سفارش داخل دفتر سفارشات الزاماً اجرا نمیشود.
سفارش Limit ممکن است برای مدت طولانی باز بماند و هیچوقت اجرا نشود، چون بازار به قیمت تعیینشده نمیرسد.دفتر سفارشات کمعمق میتواند اسلیپیج را بیشتر کند.
در چنین شرایطی، ورود و خروج از معامله ممکن است با اسپرد یا اسلیپیج بیشتری همراه شود.سفارش Limit همیشه Maker نیست.
اگر سفارش Limit فوراً با سفارشهای موجود تطبیق پیدا کند، ممکن است از نظر صرافی Taker محاسبه شود.
جمعبندی
دفتر سفارشات نشان میدهد خریداران و فروشندگان در چه قیمتهایی آماده معامله هستند و چه مقدار نقدینگی در قیمتهای مختلف وجود دارد.
شناخت Order Book به شما کمک میکند تفاوت Bid و Ask، اثر اسپرد، احتمال اسلیپیج، نقش Maker و Taker و رفتار سفارشهای Market و Limit را بهتر درک کنید؛ مخصوصاً زمانی که با حجم بالاتر معامله میکنید، وارد بازارهای کمنقدینگی میشوید یا میخواهید هزینههای معاملاتی خود را دقیقتر مدیریت کنید.
